Het Gedenkteken

Wie zijn we?

Een bezoek aan het Nationaal Gedenkteken van het Fort van Breendonk is een beklijvende en onvergetelijke ervaring. Een uitgebreid parcours laat u kennis maken met de ontstaansgeschiedenis van het fort en de evolutie naar het beruchte SS-Auffanglager Breendonk. U bezoekt de ruimten waar de gevangenen van Breendonk hun zware beproevingen doorstonden: de zogenaamde tunnel, de tot gevangeniskamers omgevormde kazematten, de cellen, de houten ‘Jodenbarakken’, de werf, de douche- en latrinezaal, de folterkamer, de executieplaats, de ‘beestenwagon’, …

Een herinneringsoord

De gruwel van het nazisme en de concentratiekampen hebben ook België niet gespaard. Het fort van Breendonk is hiervan een ontroerend en sprekend bewijs. Vandaag is het één van de best bewaarde kampen in Europa.

Een symbool

Breendonk is slechts een radertje in de concentrationaire wereld, een wereld waarin de menselijke waardigheid van geen tel meer was.

Tussen september 1940 en september 1944 verbleven ca. 3.600 gevangenen in Breendonk. Dit cijfer komt overeen met minder dan 10 procent van de ongeveer 40.000 politieke gevangenen die na de oorlog in België werden erkend. Het fort van Breendonk staat symbool voor het lijden en de dood van alle slachtoffers van het nazisme.

In de herdenkingszaal staan de namen van de gevangenen van Breendonk en urnen met daarin de as van hen die de kampen niet hebben overleefd. Deze urnen komen uit Auschwitz, Banjica, Buchenwald, Dachau, Dora, Gross-Rosen, Flossenburg, Majdanek, Mauthausen, Natzweiler, Neuengamme, Ravensbrück, Stutthof, Treblinka, Theresienstadt, Vught en een urne waarop vermeld staat: “Ziema Z Prochani pomodordowanych w obozach koncentracyjnych w Oswyecimiu-Majdanku- Treblince-Stutthofie-Gross-rosen”, wat betekend: aarde met as van mensen die vermoord zijn in de concentratiekampen van Auschwitz, Majdanek, Treblinka, Stutthof en Gross-Rosen. Zij houden de herinnering levendig aan alle Belgen die tijdens hun deportatie in de nazi-kampen zijn omgekomen en nodigen de bezoekers uit tot bezinning.  Verschillende museumzalen informeren u over het ontstaan van het fort en zijn rol in de “Groote Oorlog”, de bezetting, het netwerk van nazi-concentratiekampen of geven u de kans kennis te maken met de gevangenen van het Auffanglager Breendonk tijdens de tweede wereldoorlog.

Een nobel doel

De geschiedenis van Breendonk, de oorlog en de conflicten in de naoorlogse periode zetten niet aan tot optimisme. Toch brengen wij een boodschap van hoop zoals die door de bezielers van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens werd beoogd. Ons doel: de rechten, zoals die in de verklaring zijn bepaald, verdedigen en eerbiedigen.

Een open ontmoetingsplaats

Breendonk is een open oord dat zich in de eerste plaats richt tot al diegenen die op één of andere manier hebben gestreden voor de vrijheid, die zich hebben verzet tegen de verdrukking of die het slachtoffer zijn geworden van blind racisme en fanatisme: oud-strijders, verzetslui, krijgsgevangenen, weggevoerden, joodse verzetslui en slachtoffers van de Shoah en nog vele anderen. Bovendien richten wij ons tot iedereen die het democratisch ideaal onderschrijft.

Het Fort van Breendonk is een plaats waar de historische banden tussen Vlamingen, Brusselaars, Walen en Europeanen kunnen worden aangehaald, onafhankelijk van onderlinge meningsverschillen en individuele belangen.

In dit kader halen wij graag de getuigenissen aan van twee oud-gevangenen die verbleven in kamer 6 :

Léon-Ernest Halkin, nummer 2470, professor in de geschiedenis aan de universiteit van Luik en verzetsman.

“Alle maatschappelijke klassen, alle beroepen, alle meningen zijn vertegenwoordigd. De Vlamingen vergeven de Walen geen Vlamingen te zijn, de handarbeiders misprijzen de intellectuelen niet al te zeer, en de gelovigen kunnen bidden zonder de ironie van de communisten uit te lokken. Een zelfde geest brengt al deze mensen nader tot elkaar en verenigt ze, gelijk als ze zijn voor de Duitsers en voor de dood. Ik durf het niet vaderlandsliefde noemen, maar wel vrijheidsdrang. Geleidelijk schept de gemeenschappelijke lijdensweg een waarachtige intimiteit; maatschappelijke scheidsmuren vallen neer, vooroordelen verdwijnen, wantrouwen vervliegt, en mooie vriendschappen worden gesmeed, ondanks het oneindig antipathieke kader waarin we moeten leven.”

De sfeer die de katholiek Halkin beschrijft, wordt bevestigd door de communist Jacques Grippa :

“De algemene indruk van de kamer waar ik verbleef was er één van een bewonderenswaardige samenhorigheid die mij nu nog ontroert. Arbeiders, ambachtslui en intellectuelen, gijzelaars, “burgerlijke” en gewapende weerstanders, ongelovigen en gelovigen, mannen van alle overtuigingen…Wij hadden een zelfde totale afwijzing van het nazisme en zijn barbaarse praktijken gemeen. George Hebbelinck, Jean Moetwil, Jean Blume, Léon Halkin, André Simonart, Norbert Van Eynde, Vital Delattre: ik zou ze allen moeten noemen, mijn vrienden van kamer 6.”

Het Gedenkteken biedt ook een forum aan de kunst waarbij kunstenaars op een creatieve manier de geschiedenis verhalen. Een mooi voorbeeld is het werk van Martine Jansen ‘Those who died in Breendonk’, dat de 301 omgekomen gevangenen symboliseert. Verschillende kunstenaars hebben hun werk in het Gedenkteken tentoongesteld. Daarnaast worden er in het fort op regelmatige basis theaterstukken, filmvoorstellingen, lezingen, muziekoptredens, historische evocaties, … gebracht. Dit alles gebeurt in nauwe samenwerking met “De vrienden van fort Breendonk”.

Pedagogisch centrum

Pedagogie is een belangrijk aspect binnen onze taak. Jaarlijks ontvangt het Gedenkteken 75.000 tot 80.000 leerlingen. Tijdens het bezoek bieden wij de jongeren die informatie aan die hen moet toelaten zich een nauwkeurig beeld te vormen van de gruwel die zich tijdens de tweede wereldoorlog in het fort heeft afgespeeld. Een gecombineerd bezoek aan Kazerne Dossin in Mechelen laat toe om naast de politieke vervolging – zoals die in Breendonk wordt belicht – ook de typische kenmerken van de raciale vervolging te belichten.

Het Gedenkteken organiseert ook seminaries die leerkrachten moeten toelaten om hun bezoek aan het Gedenkteken voor te bereiden.  Leerkrachten die hiervoor interesse hebben nemen contact op met de sitebeheerder (herbart.beyers@warheritage.be of 03 860 75 27)

Op onze website vindt u een “leerkrachtenhoek” waarin u verschillende documenten kan downloaden zoals een plan van het bezoek, audio-visuele getuigenissen en het pedagogisch dossier (in pdf-formaat).

Cultureel centrum

De werken van Wilchar, Ochs, Diluck, Iancelevici en andere oud-gevangenen van Breendonk worden in het fort tentoongesteld. Het Gedenkteken organiseert in samenwerking met de vzw Vrienden van fort Breendonk allerlei culturele manifestaties die in overeenstemming zijn met onze doelstellingen en ethische waarden.

This website uses cookies. By continuing to use this site, you accept our use of cookies. 

error: Content is protected !!